Ismingizni ko‘kturk
yozuvida ko‘ring.
Bir tomonda sizning so‘zingiz.
Yonida — qadimiy yozuv belgilaridagi ko‘rinishi.
Natija videodagi zamonaviy jadvalni takrorlaydi. Undagi ayrim mosliklar tarixiy harflarning asl tovush qiymatidan farq qiladi. G‘ belgisi xira kadrdan taxminiy aniqlangan.
Moslik izohlari
Harfdan belgiga.
Har bir belgining mosligiVideodagi 30 moslik.
00:00 kadridagi jadval Unicode belgilariga solishtirildi. Belgilar ustiga bosing — matnga qo‘shiladi.
Bu harf topilmadi.
Videoning boshlanishidagi asl jadvalni ko‘rish
00:00 kadridan olingan parcha. Tasvir xiraligi sababli G‘ uchun Unicode mosligi taxminiy. NG alohida belgilanmagan; video rejimida N + G sifatida yoziladi.
Bir belgi.
Har doim bir tovush emas.
Ko‘kturk yozuvida o‘ngdan chapga yoziladi. Ayrim undoshlar yo‘g‘on va ingichka unlilar bilan qo‘llanishiga qarab ikki xil shaklga ega. Qadimgi matnlarda ko‘p boshlang‘ich va o‘rta unlilar tushirib qoldirilgan.
Bu vosita o‘qishni qulaylashtirish uchun barcha kiritilgan unlilarni saqlaydi. Ismning tarixiy bitikdagi aynan to‘g‘ri imlosini aniqlamaydi. O‘quv rejimida yo‘g‘on/ingichka shaklni o‘zingiz tanlashingiz mumkin; avtomatik tanlov faqat dasturiy taxmin.
Videoda O → Yenisey A, H → ïq/qï, V/W → b, F → p, C/J → č kabi mosliklar ishlatilgan. Ular zamonaviy shartli tanlovlardir. O‘quv rejimida f, h, x, v, w, j, c dastlab qavsda qoladi; yaqinlashtirishni alohida yoqish mumkin.
Sug‘d tili — sharqiy eroniy til. Bu tugma o‘zbekcha so‘zni sug‘d tiliga tarjima qilmaydi: tanlangan yozuv belgilariga o‘quv maqsadida moslashtiradi.
Ikki yozuv: qadimgi sug‘d odatda ulanmaydigan abjad; keyingi sug‘d esa ulanuvchi yozuv. Ikkalasi gorizontal holatda o‘ngdan chapga yoziladi. Keyingi sug‘d yozuvida so‘zdagi harflar shaklini shrift boshqaradi.
Unlilar: Alef — a/ā/ə, Yod — y/i/e, Vav — w/o/u. Dastur barcha kiritilgan unlilarni shu tayanchlar bilan ko‘rsatadi; qisqa a ning tushishi, unli uzunligi va boshlang‘ich unli imlosini rekonstruksiya qilmaydi.
Undoshlar: B/P → Pe, D/T → Tav, G/K → Kaf; G‘ → Gimel (γ), H/X → Heth (x/h), CH va J (jon) → Sade (č/ǰ). Q uchun mustaqil oddiy belgi tanlanmagan. V → Bet (β), Q → Kaf, O‘ → Vav faqat taxminiy moslashtirish yoqilganda qo‘llanadi. NG → N + K — dasturiy konvensiya. Ilmiy transliteratsiyada bu avtomatik o‘zbekcha moslashtirishlar ishlatilmaydi.
F va L: keyingi sug‘dda Feth va Lesh bor. Qadimgi sug‘dda ular yo‘q; o‘zbekcha rejimda F uchun Pe, L uchun Lamed shartli tanlanib, izoh beriladi. Ilmiy rejimda esa f/l qavsda qoladi. So‘z oxiri shakllarini alohida o‘chirishingiz mumkin.
Yozuv va tilni ajrating. Arab/fors tugmalari o‘zbekcha gapni arabcha yoki forschaga tarjima qilmaydi. Ular yozuv belgilariga o‘quv moslashtirish yoki ilmiy transliteratsiyadan harf terish vositasidir.
Arab: asosiy alifboda p/ch/g/ž/v uchun alohida harflar yo‘q. Qo‘shimcha پ چ گ ژ ڤ belgilarini alohida yoqish mumkin. Qisqa a/i/u harakat bilan, uzun ā/ī/ū esa Alif/Yo/Vov yordamida yoziladi; lotincha ism unli uzunligini ishonchli ko‘rsatmaydi.
Fors: پ چ ژ گ hamda forscha ک va ی ishlatiladi. O‘zbekcha kirishda A/E/O‘ qisqa harakatlarga, I/U/O esa ی/و/ا ga shartli moslashtiriladi. Bu forscha lug‘aviy imlo yoki so‘zning etimologiyasini aniqlamaydi. Ilmiy rejimda a/i/u — qisqa, ā/ī/ū — uzun; tarixiy ē/ō ham qabul qilinadi.
Eski o‘zbek: an’anaviy Chig‘atoy imlosida A/O, E/I, U/O‘ farqlari bu o‘quv rejimida mos ravishda Alif, Yo va Vovda birlashadi; so‘z boshidagi unlilarga tayanch qo‘shiladi. NG uchun نگ yoki ڭ, G uchun گ yoki tarixiy ک tanlanadi. Arab-fors o‘zlashmalarining ث/ص, ذ/ض/ظ, ح/ه kabi asl harflarini hozirgi lotindan bir ma’noli tiklab bo‘lmaydi.
1920-yillar: bu rejim alohida isloh qilingan jadvalga tayangan: a ا, e ې, i ى, o و, u وُ, v ۋ, ng ڭ; boshlang‘ich unli oldidan ئ qo‘yiladi. Hozirgi O‘ uchun alohida moslik taxminiy. Bu an’anaviy Chig‘atoy imlosining aynan o‘zi emas.
Ilmiy rejim chegarasi: Arabo-forsiy transliteratsiyada a/i/u qisqa harakatlar deb olinadi. To‘liq turkiy unli yozuvini ko‘rish uchun “O‘zbekcha” rejimidan foydalaning. Hamzaning murakkab kursisi, izofa, marbuta, alif maqsura, sukūn va lug‘aviy istisnolar to‘liq tahlil qilinmaydi. Asl arab harflarini jadvaldan qo‘lda kiritish mumkin.
Turkcha muqobil vositalar: Türk Dilleri Portalı ↗ · Turk.kim ↗. Ularning qoidalari va o‘zbekcha tovushlarni talqin qilish usuli bu vositadan farq qilishi mumkin.